Kunst und Literatur im Vuseum
Die Akteure der Sonderausstellung: v. l. Luis Frank, Toni Patscheider, Anna Tschenett, Alexander Lutt und Toni Bernhart
Das Vuseum in Schluderns, das Talmuseum im Vinschgau, gegründet 1997, beherbergt neben fixen Ausstellungen wie die archäologischen Ausgrabungen am Ganglegg, das Bewässerungssystem der Waale, die Lebensweise der Räter, das Schicksal der Schwabenkinder und der Korrner, die Spuren der Römer und den Ursprung des Haflingerpferdes, auch immer wieder interessante Sonderausstellungen. Am 6. Juni konnte Luis Frank, der Präsident vom Museum, zusammen mit Toni Patscheider, seinem Vorgänger und den beiden Kuratoren und Museumsmanagern Anna Tschenett und Alexander Lutt eine neue Sonderausstellung eröffnen. Unter dem Titel „Topografie des Vinschgaus – Kunst und Literatur aus der Sammlung Bernhart“ wurden Texte und Bilder aus der Sammmmlung von Elsa Patscheider und Adolf Bernhart präsentiert. In den 1980er und 1990er Jahren sammelte das Ehepaar Elsa Patscheider und Adolf Bernhart Kunstwerke von Vinschger Künstlerinnen und Künstlern sowie Motive aus dem Obervinschgau. 2022 übergab ihr Sohn Toni Bernhart die Sammlung als Leihgabe an das Vintschger Museum. Die Sonderausstellung zeigt eine Auswahl dieser Werke. Elsa Patscheider (1928 – 1995) und Adolf Bernhart (1938 – 2021), arbeiteten viele Jahre als Grundschullehrer in Prad. Elsa Patscheider ist Autorin der „Olt-Graunr Gschichten“, Adolf Bernhart war Gründer des Heimatpflegevereins Prad und Ortsbeauftragter des Heimatpflegeverbands Südtirol. Ihr Sohn Toni Bernhart, geboren 1971, ist Literaturwissenschaftler und Schriftsteller. Die neun ausgewählten Bilder sind einzelnen Orten zugeordnet: Graun, Mals, Glurns, Taufers, Schluderns, Prad, Stilfs und Laas. Den Kunstwerken werden literarische Texte gegenübergestellt. Aus der Verbindung von Kunst und Literatur ergibt sich eine besondere Darstellung eines kulturellen Raumes: die Topografie des Vinschgaus. Der Ausstellungsraum selbst wird zu einer begehbaren Landkarte. Am Boden zeichnen sich Reschensee, Etsch und die Orte des Obervinschgaus ab. Die Ausstellungsmodule folgen dieser Geografie und zeigen Kunstwerke und literarische Texte zu den verschiedenen Orten des Obervinschgaus. Über Audiostationen können die literarischen Texte angehört werden, gelesen von Toni Bernhart. Musikalisch umrahmt wurde die Ausstellungseröffnung von den Geschwistern Mattia und Carla De Filippis.
Ausgestellte Werke folgender Künstlerinnen und Künstler:
Tom Eller, Lucius Stocker, Paul Flora, Lilly Stocker, Joseph Brunner, Ernst Gapp, Reinhold Tappeiner, Esther Stocker und Michael Fliri.
Texte von Schriftstellerinnen und Schriftsteller:
Marco Balzano, Elsa Patscheider, Wilhelmine Habicher, Rudolf Greinz,
Lorena Pircher, Elmar Rufinatscha, Englbert Donner, Georg Paulmichl,
Thomas Bernhard, Norbert C. Kaser
Die Sonderausstellung
kann bis Ende Oktober 2026 besichtigt werden.
Dienstag – Sonntag:
10:00 – 12:00 und 14:00 – 17:30 Uhr
Elsa Patscheider,
geboren 1928 in Reschen, gestorben 1995 in Prad
Inzr Bari (1992)
Miar houbm drhoam an groaßa Bernardinr kött, Bari hottr koaßn. Äir ischt ollapott uman Haus umrgongan, sischt ischr ollm vour dr Haustir gläign und hott s Haus guat bewocht. Di Mimi ischt ollz kloanz Kind haifi po inz gwäisn. Sie hott mittn Bari tian kennt, wous si gwellt hott. Si ischt ihm in Maul inni gfourn, hott saina Zend zeilt. Si hott kennt affim aubi huckn, air hottsa umrtrougn. Wennsi ouchrschtaign hott gwellt, ischr affn Boudn niidr gläign. Wenn si gschloufn hott, houbmr lai braucht sougn: „Bari, paß guat auf und riaf inz. wenn si drwocht!“ Wenn si drwochn ischt, ischr kemman und hott inz mittn Maul ongschtupft, miar houbm norr vrschtontn, wous lous ischt.
Wennsi in Sea gschtaucht houbm und po inz s äarscht Moul s Wossr kemman ischt, houbm miar gmiaßt po di Wäigmochr aubi gäan wounan. di sella houbm in Nonsberg drinn eppas kaft kött und sain schun aweck gwäisn.
Dr Bari hott ett gwellt vo drhoam gäan. Dr Lourenz hottim gmiaßt guat zuareidn, daßr mitgongan ischt. Von Oubrgraun ischr olla Toug noumittoug um dr glaich Zait zun Sea ouchi, ischt inni gschwumman, gnau affn Plotz, wou inzr Haus gschtontn ischt, ischt drinn a pour Moul umrgschwumman und wiidr zruck zu inz aubi.
Wennr kemman ischt, ischr platschnoß gwäisn, hott in Kopf und in Schwoaf hengan glott, hott aff Untrgraun ouchi gschaug und hott a pour Hurlr ouglott, aswennr räarn tat. Miar boubman gschtraichlt, houbman träaschtat und houbm selbr räarn gmiaßt.
Äir hott nochr nou zwoa Jour glepp, norr ischr hin gwortn. Sai Fäil houbmr garbm glott. Miar houbm ollm nou gmoant, äir ischt um inz umr.
Aus: Elsa Patscheider Olt-Graunr Gschichtn. Prosatexte in Obervinschgauer Mundart. Dorf Tirol: Verlag Südtiroler Autoren 1992, S. 33.
Elmar Rufinatscha,
geboren 1988, lebt in Taufers im Münstertal
Pizza (2026)
Pizza isch eppas zan essn. I honn Pizza gearn. Pa dar Pizza zui krieg i Appetit, schun vourn Hunger. Di Pizza kimmp fan Holzoufn außer. Ohne Pizza wars Lebm it schean. Pizza isch a Tirouler Spezialität. Früher hots koa Pizza gebm. Selm ischs Lebm a nit schean gwesn. Früher hobm die Leit mea herts Broat gessn. Di Pizza krieg ma in di Restaurant. Di selme hoaßt ma Pizzeria. Pizzeria gibs boll af jedn Egg ummer. In Rafoar gibs koa Pizzeria. Selm gibs gor nicht, lei Hüttn. Wenn koa Pizzeria in Dorf isch, selm wearts fad. Pizza gibs ollerhontige. I honn an liebschtn di fettige Pizza. Selm isch Speck, Zwiefla, Gorgonzolla, Schwemm und schorfe Salami drauf. Selm hosch eppas in Bauch norr. Pizza konn ma bstelln ah und ausliefern. Zohln muasch selm ober decht. Wenn in Dorf koa Pizzeria isch, muasch holt auswerts fohrn. Vor der Pizza trinkt ma olm an Apperitiv. Pan Essgong trinkt ma norr a Hefe. A Brunnawosser passt it derzua. S beschte pa der Pizza isch der Gruch. Selm kimp norr der Gschmock fan Kas außer. A Pizza bring ma olm oi, a wenn ma foaßt isch. Pa der Pizza zui kriegsch nia gnuag. Ohne Pizza konschtr af nicht freien. Pa der Pizza zui wearts Essn schean unds Leben ah.
Aus: Elmar Rufinatscha: Elmars Blick auf die Dinge, herausgegeben von der Bürger*Genossenschaft Obervinschgau (BGO) 2026, S. 38.
Bild von Lucius Stocker aus Laatsch (1936 – 2025)
Bild von Ernst Gapp aus Sulden (1909 – 1991)